Gminna Ewidencja Zabytków, cz. 8: Przyłęgów

Pierwsza wzmianka źródłowa o Przyłęgowie pochodzi z ok. 1300 r. W „Liber fundationis” biskupstwa wrocławskiego wymieniono wieś „Priolsdorf”, której obszar wynosił 28 łanów, a dziesięcinę płacono z 24 łanów. Podział gruntów świadczy, że do końca XIII w. Przyłęgów został lokowany lub relokowany na prawie niemieckim. Niemiecką nazwę wsi próbuje się wyprowadzać od jej założyciela – zasadźcy, którym miała być osoba nosząca imię-przezwisko Breiling (Preiling – Preiland). Gminna Ewidencja Zabytków wylicza 8 obiektów murowanych oraz obszar dawnego cmentarza ewangelickiego.

Szkoła Podstawowa, ob. Budynek mieszkalny, Przyłęgów nr 24. Datowanie: koniec XIX w. Opis: Jednokondygnacyjny, murowany z cegły na kamiennym cokole, nietynkowany budynek z poddaszem mieszkalnym.Detal ceramiczny (uskokowe szczyty, naczółki, fryz arkadkowy). Założony na rzucie litery „T”. Otwory zamknięte odcinkowo, w regularnym układzie. Dachy dwuspadowe kryte dachówką ceramiczną. Formy ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLII / 200 / 2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 31.03.2009 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; wymiana stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego; zakaz docieplania elewacji.

Brama, Przyłęgów nr 29. Datowanie: koniec XIX w. Opis: Szeroki przejazd, flankowany przez dwie furty. Metalowe skrzydła bramy i furt pełne u dołu, wyżej z ozdobnych prętów, zawieszone na czworobocznych murowanych, tynkowanych słupkach z płaskimi czapami. Formy ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLII / 200 / 2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 31.03.2009 r. Stan zachowania: zachowany rzut obiektu; elewacje zmodernizowane, usunięty detal. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznego rzutu obiektu.

Dom mieszkalny, Przyłęgów nr 29. Datowanie: 2 połowa XIX w. Opis: Dwukondygnacyjny, murowany, tynkowany budynek z tynkowanym detalem (gzymsy, blendy, pilastry w wielkim porządku). Założony na rzucie prostokąta, nakryty dachem dwuspadowym, krytym ceramiczną dachówką. Pierwotnie otwory z zamknięciami pełnołukowymi i odcinkowymi. Nad wejściem tablica fundacyjna. Formy ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLII / 200 / 2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 31.03.2009 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji i detal architektoniczny; przemurowanie części otworów; wymiana stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego.

Obora, Przyłęgów nr 29. Datowanie: koniec XIX w. Opis: 1,5-kondygnacyjny murowany, tynkowany budynek z tynkowanym detalem (gzymsy). Założony na rzucie prostokąta, przykryty dachem dwuspadowym kryty ceramiczną dachówką. Formy ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLII / 200 / 2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 31.03.2009 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i szczątkowo detal architektoniczny; budynek po remoncie elewacji – wymiana tynków; ubytki pokrycia dachu. Postulaty dotyczące konserwacji: uzupełnienie pokrycia dachu; wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego.

Stodoła, Przyłęgów nr 29. Datowanie: 2 połowa XIX w. Opis: Jednokondygnacyjna, murowana, tynkowana stodoła z otwartą więźbą dachową. Założona na rzucie prostokąta. Detal tynkowany – elewacja frontowa dzielona pilastrami, zwieńczona pilastym fryzem. Dach dwuspadowy pokryty ceramiczną dachówką. Fasada zaopatrzona w dwa duże otwory wjazdowe. Drzwi dwuskrzydłowe, drewniane. Formy ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLII / 200 / 2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 31.03.2009 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; uszkodzenie konstrukcji dachu, zawilgocenie i ubytki tynku. Postulaty dotyczące konserwacji: kapitalny remont budynku; wymagane zachowanie historycznej bryły, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego.

Dom mieszkalny w zespole gospodarczo-mieszkalnym, Przyłęgów nr 31. Datowanie: 2 połowa XIX w. Opis: Dwukondygnacyjny, murowany, tynkowany budynek z poddaszem użytkowym, założony na rzucie prostokąta, w ciągu zabudowy folwarcznej. Bryła rozczłonkowana wielobocznym osiowym ryzalitem ściany szczytowej, zwieńczonej uskokowym szczytem z zegarem. Dach dwuspadowy z lukarnami, pokryty ceramiczną dachówką. Formy ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLII / 200 / 2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 31.03.2009 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku; zmodernizowana kompozycja elewacji i kształt otworów;częściowo zachowany detal architektoniczny; wymiana stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów; ubytki tynku; uszkodzenie więźby dachowej. Postulaty dotyczące konserwacji: remont kapitalny budynku z zachowaniem wymagane zachowanie historycznej bryły i pozostałego detalu.

Obora w zespole mieszkalno-gospodarczym, Przyłęgów nr 31. Datowanie; koniec XIX w. Opis: 1,5-kondygnacyjny, murowany, tynkowany budynek w ciągu zabudowy folwarcznej. Założony na rzucie wydłużonego prostokąta. Dach dwuspadowy kryty ceramiczną dachówką. Formy ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLII / 200 / 2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 31.03.2009 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, częściowo zmodernizowana kompozycja elewacji, kształt i rozmieszczenie otworów; ubytki tynku i pokrycia dachu. Postulaty dotyczące konserwacji: remont elewacji i pokrycia dachu; wymagane zachowanie historycznej bryły budynku.

Stodoła w zespole mieszkalno-gospodarczym, Przyłęgów nr 31. Datowanie: koniec XIX w. Opis: Jednokondygnacyjny murowany, tynkowany budynek z otwartą więźbą dachową; dwuprzejazdowy. Dach naczółkowy, kryty dachówką ceramiczną. Elewacje dzielone odcinkowo zamkniętymi blendami, w których znajdują się szczeliny wietrznikowe. Formy ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLII / 200 / 2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 31.03.2009 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów; ubytki tynku. Postulaty dotyczące konserwacji: remont elewacji; wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji.

Cmentarz ewangelicki, Przyłęgów (nr dz. 127/2). Datowanie: 2 połowa XIX w. Opis: Cmentarz położony w pn. części wsi, na wzniesieniu. Założony na rzucie trapezu, otoczony kamiennym murem. Zachowany liczny starodrzew. Formy ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLII / 200 / 2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 31.03.2009 r. Stan zachowania: cmentarz nieużytkowany, zaniedbany i zarośnięty samosiewami. Istniejące nagrobki zdewastowane. Starodrzew zaniedbany. Postulaty dotyczące konserwacji: uprządkowanie terenu, wycięcie samosiewów, pielęgnacja starodrzewu, ustawienie istniejących nagrobków.

Źródła:
Gminna Ewidencja Zabytków, Żarów 2004
Gminna Ewidencja Zabytków, Żarów 2021

Przygotował
Bogdan Mucha