Gminna Ewidencja Zabytków, cz. 6: Mrowiny

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1213 r. Aż do XIX wieku majątek w Mrowinach nie był związany na dłużej z jedną rodziną właścicieli. Wśród często zmieniających się posiadaczy miejscowości znajdowali się przedstawiciele rodów von Czirn, von Predel, von Schellendorf, von Wallenberg, von Nostitz, von Knobelsdorf. W 1868 r. Carl Friedrich von Kulmiz odkupił dobra w Mrowinach od spadkobierców Landgräfin Charlotte zu Fürstenberg, z domu hrabiny von Schlabrendorf. Odtąd do 1945 r. majątek pozostał w rękach jego potomków. Po zakończeniu drugiej wojny światowej dobra Kulmizów zostały znacjonalizowane. Układ przestrzenny wsi związany jest z jej średniowiecznym, polokacyjnym rodowodem. Wieś prezentuje typ przestrzenny wielodrożnicy. Dominującym akcentem urbanistycznym jest założenie pałacowo-folwarczne z parkiem, stanowiące pn.-wsch. granicę wsi.

Budynek mieszkalny V w zespole pałacowo-folwarcznym, Mrowiny, ul. Leśna 1. Datowanie: XIX/XX w. Opis: Murowany z cegły budynek, posadowiony na kamiennym cokole o zmiennej wysokości.Detal ceglany (obramienia otworów, gzymsy). Elewacje artykułowane regularnym rytmem ujednoliconych otworów okiennych. Jednokondygnacyjny, z częściowo użytkowym poddaszem.Dach dwuspadowy pokryty ceramiczną dachówką i blachodachówką. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; wymiana części stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego; zakaz docieplania elewacji; w razie wymiany stolarki, zachowanie pierwotnych podziałów.

Budynek mieszkalny VI w zespole pałacowo-folwarcznym, Mrowiny, ul. Leśna 3. Datowanie: XIX/XX w. Opis: Murowany z cegły, w części tynkowany, jednokondygnacyjny budynek, nakryty dachem dwuspadowym o małym kącie nachylenia połaci, krytym blachodachówką.Regularny rytm ujednoliconych okien, zamkniętych odcinkowo. Ceglany detal w postaci obramień otworów i narożnych lizen. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i częściowo detal architektoniczny; wymiana stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego.

Gorzelnia w zespole pałacowo-folwarcznym (ob. budynek nieużytkowany), Mrowiny, ul. Leśna 4e. Datowanie: XIX/XX w. Opis: Murowany, tynkowany, budynek z detalem ceglanym (gzymsy nadokienne) i tynkowym (zwieńczenie części 5-kondygnacyjnej, gzymsy). Kilkubryłowy budynek, 3-, 5- i 2-kondygnacyjny.Dachy płaskie lub dwuspadowe o małym kącie nachylenia połaci, kryte papą. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; znaczne ubytki tynków, uszkodzenia i ubytki stolarki. Postulaty dotyczące konserwacji: wymiana tynków, uzupełnienie stolarki; wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego.

Brama pd.-wsch. w zespole pałacowo-folwarcznym, Mrowiny, ul. Leśna (dz. Nr 524/41). Datowanie: XVIII/XIX w. Opis: Brama w murze zespołu pałacowo-folwarcznego, prowadząca niegdyś do parku, obecnie prowadzi na prywatną posesję. Murowana z kamienia, nietynkowana. Zachował się pojedynczy okazały słup na planie okręgu. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: obiekt w złym stanie technicznym, niekompletny, uszkodzony; liczne braki kamiennego budulca. Postulaty dotyczące konserwacji: zabezpieczenie obiektu przed dalszą dewastacją.

Cmentarz poewangelicki (ob. teren przykościelny), Mrowiny , ul. Myśliwska 3. Datowanie: 1 poł. XIX w. Opis: Cmentarz usytuowany przy skrzyżowaniu dróg wiejskich, we wsch. części wsi., założony na rzucie regularnego czworoboku. Teren ogrodzony kamiennym murem z ceglaną bramą i furtami od strony pn.-zach. Przy pd.-wsch. granicy cmentarza zachowana zabytkowa kaplica. Nieliczne płyty nagrobne wmurowano w mur. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: teren niemal całkowicie zmodernizowany; nowy układ alejek, nieliczny starodrzew wymagający przycięcia; brak nagrobków. Postulaty dotyczące konserwacji: pielęgnacja starodrzewu, bieżące prace porządkowe, bieżące remonty kaplicy z zachowaniem zabytkowych walorów.

Budynek gospodarczy w zespole folwarku polnego Bratoniów w zespole pałacowym Mrowiny, Mrowiny, ul. Sportowa 4j-4k. Datowanie: koniec XIX w. Opis: Jednokondygnacyjny, ceglany budynek na rzucie prostokąta, nakryty dwuspadowym dachem. Ceglany detal w postaci obramień otworów, gzymsów, lizen. Otwory zamknięte łukiem odcinkowym. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; zamurowanie otworów okiennych. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego; zakaz docieplania elewacji.

Folwark polny Bratoniów w zespole pałacowym Mrowiny, Mrowiny, ul. Sportowa 4j-4k. Datowanie: koniec XIX w. Opis: Zespół położony na pd.-wsch. od wsi, po pn. stronie drogi polnej, wśród pól uprawnych (1 – owczarnia ze stodołą z dobudówkami mieszkalnymi, 2 – owczarnia z dobudówką gospodarczą, 3 – budynek gospodarczy, 4 – komin). Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowany układ budynków, w większości przedstawiających pierwotną formę. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie układu budynków; przeprowadzenie bieżących remontów z zachowaniem walorów architektonicznych.

Komin w zespole folwarku polnego Bratoniów w zespole pałacowym Mrowiny, Mrowiny, ul. Sportowa 4j-4k. Datowanie: koniec XIX w. Opis: Ceglany komin na planie okręgu, zwężającego się ku górze. Zwieńczony zestawem gzymsów. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku oraz detal architektoniczny; ubytki ceglanego budulca w partii cokołowej; uszkodzenie konstrukcji, powodujące przechylenie komina, grożące katastrofą budowlaną. Postulaty dotyczące konserwacji: pilne zabezpieczenie obiektu i jego kapitalny remont z zachowaniem historycznej bryły i detalu architektonicznego.

Owczarnia z dobudówką gospodarczą w zespole folwarku polnego Bratoniów w zespole pałacowym Mrowiny, Mrowiny, ul. Sportowa 4j-4k. Datowanie: koniec XIX w. Opis: Jednokondygnacyjny budynek, założony na rzucie wydłużonego prostokąta z dobudówką przy pn.-zach. ścianie szczytowej. Dach dwuspadowy, nad dobudówką pulpitowy. Ceglany detal w postaci gzymsu wieńczącego. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku; zmodernizowana kompozycja elewacji, przemurowanie otworów; ubytki tynki i stolarki. Postulaty dotyczące konserwacji: remont elewacji z zachowaniem historycznej bryły budynku; uzupełnienie stolarki.

Owczarnia ze stodołą z dobudówkami mieszkalnym w zespole folwarku plnego Bratoniów w zespole pałacowym Mrowiny, Mrowiny, ul. Sportowa 4j-4k. Datowanie: koniec XIX w. Opis: Jednokondygnacyjna owczarnia z dwukondygnacyjnymi dobudówkami mieszkalnymi przy ścianach szczytowych. Budynki wysoko podpiwniczone. Owczarnia założona na rzucie wydłużonego prostokąta nakryta dachem dwuspadowym. Przybudówki mieszkalne na rzucie prostokąta, pod dachami pulpitowymi. Owczarnia z siedmioma przejazdami bramnymi, zamkniętymi łukami odcinkowymi. Kamienny cokół z ceglanymi obramieniami otworów. Pierwsza kondygnacja tynkowana, zwieńczona gzymsem. Ściany szczytowe zwieńczone prostokątnymi szczytami, wysuniętymi ponad połać dachu. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; wymiana stolarki okiennej,w mieszkalnych przybudówkach, bez zachowania pierwotnych podziałów; ubytki tynku i stolarki w części gospodarczej; brak części dachu. Postulaty dotyczące konserwacji: kapitalny remont części gospodarczej; wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego.

Dom mieszkalny, Mrowiny, ul. Szkolna 2. Datowanie: ok. 1910 r. Opis: Jednokondygnacyjny, wysoko podpiwniczony budynek z mieszkalnym poddaszem. Murowany, tynkowany ztynkowanym detalem (lizeny, gzymsy, obramienia okienne). Dach mansardowy, kryty dachówką ceramiczną.Na osi fasady odcinkowy ryzalit wejściowy zzamurowanym otworem drzwiowym zamkniętym pełnołukowo, flankowanym owalnymi okienkami. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynkui detal architektoniczny;częściowo zachowana kompozycja elewacji;przemurowanie części otworów; wymiana stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego.

Dom mieszkalny, ul. Szkolna 4. Datowanie: ok. 1905-1910. Opis: Jednokondygnacyjny, murowany, tynkowany fakturalnie budynek z mieszkalnym poddaszem. Elewacje bogato zdobione tynkowanym detalem (gzymsy, obramienia okien i drzwi, eklektyczne fryzy) i drewnianym (dekoracja szczytów).Budynek podpiwniczony, posadowiony na kamiennym cokole.Dach naczółkowy, okapowy, z wystawkami, pokryty dachówką bitumiczną. Część otworów zamkniętych łukiem odcinkowym. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; wymiana stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego; zakaz docieplania elewacji.

Wieża kościoła poewangelickiego, Mrowiny, ul. Szkolna (dz. nr 575/1). Datowanie: XVIII w. Opis: Trójkondygnacyjna, murowana, tynkowana wieża z tynkowanym detalem (gzymsy, obramienia okienne, podziały ramowe elewacji). Obiekt na rzucie kwadratu, w górnej kondygnacji – ze ściętymi narożami. Z każdej strony pojedynczy otwór okienny opełnołukowym zamknięciu.Dach dwuspadowy o małym kącie nachylenia połaci. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: obiekt w złym stanie technicznym, zabezpieczony przed dalszą dewastacją (zamurowanie otworów w przyziemiu, wymiana dachu) zachowana historyczna bryła, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; brak stolarki, znaczne ubytki tynku. Postulaty dotyczące konserwacji: remont elewacji z zachowaniem historycznej bryły obiektu, kompozycji i detalu architektonicznego; uzupełnienie stolarki.

Dom mieszkalny, Mrowiny, ul. Wojska Polskiego 26. Datowanie: poł. XIX, XIX/XX w. Opis: Dwukondygnacyjny, murowany, tynkowany budynek, z poddaszem użytkowym. Tynkowanym detal (pilastry, gzymsy) zachowany szczątkowo. Dach naczółkowy, pokryty dachówką ceramiczną.W elewacji frontowej umieszczony osiowo otwór wejściowy, pierwotnie zamknięty pełnołukowo, obecnie przemurowany.Otwory ujednolicone, rozmieszczone regularnym rytmem. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kształt otworów (poza otworem drzwiowym), kompozycja elewacji; szczątkowo zachowany detal architektoniczny; wymiana stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów; znaczne ubytki tynku. Postulaty dotyczące konserwacji: remont elewacji z uzupełnieniem pierwotnych detali; wymagane zachowanie historycznej bryły budynku i kompozycji elewacji.

Dom mieszkalny, Mrowiny, ul. Wojska Polskiego 30. Datowanie: XIX/XX w. Opis: Jednokondygnacyjny, murowany budynek z użytkowym poddaszem.Dolna część licowana cegłą, wyżej tynkowany.Detal ceglany (obramienia okien i drzwi, podziały ramowe elewacji).Otwór wejściowy zamknięty pełnołukowo, okienne z zamknięciami odcinkowymi. Dach dwuspadowy, kryty dachówką ceramiczną. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacjii detal architektoniczny;przemurowanieczęści otworów; wymiana stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego; zakaz docieplania elewacji.

Szkoła podstawowa, Mrowiny, ul. Wojska Polskiego 43. Datowanie: pocz. XX w. Opis: Dwukondygnacyjny, wysoko podpiwniczony, murowany, tynkowany budynek z poddaszem użytkowym. Założony na rzucie litery „T” na kamiennym cokole.Przyziemielicowane cegłą.Detal ceglany (obramienia okienne, obramienia szczytów, narożniki).Dachy dwuspadowe, kryte dachówką ceramiczną. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; wymiana stolarki okiennej z zachowaniem pierwotnych podziałów. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego; zakaz docieplania elewacji.

Dom mieszkalny, Mrowiny, ul. Wojska Polskiego 47. Datowanie: 1 poł. XIX w. Opis: Dwukondygnacyjny, murowany, tynkowany budynek z poddaszem mieszkalnym. Detal tynkowany, odtworzony, (lizeny, gzymsy, obramienia okien). Założony na rzucie prostokąta, nakryty dachem mansardowym, z facjatką, krytym ceramiczną dachówką. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: budynek po remoncie elewacji; zachowana historyczna bryła budynku, częściowo zmieniona kompozycja elewacji;przemurowanie części otworów; wymiana stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku.

Dom mieszkalny, Mrowiny, ul. Wojska Polskiego 59. Datowanie: 2 poł. XIX w. Opis: Trójkondygnacyjny, murowany, tynkowany na kamiennym cokole.Detal tynkowany (gzymsy, naczółki, obramienia okienne). Założony na rzucie prostokąta, ze skrajnym, płytkim ryzalitem. Dach pulpitowy pokryty papą. Otwór wejściowy umieszczony w elewacji bocznej. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów, detal architektoniczny i stolarka. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego.

Brama główna w zespole pałacowo-folwarcznym, Mrowiny, ul. Zamkowa 1. Datowanie: ok. 1870. Opis: Murowana, tynkowana brama, prowadząca od zachodu do pałacu i na podwórze gospodarcze. Jednoprzejazdowa z bramką. Tynkowany detal w postaci boniowania, szerokich pilastrów i gzymsów. Otwory zamknięte łukiem pełnym. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: obiekt zachowany w pierwotnej formie, w złym stanie technicznym; uszkodzenia ścian, znaczne ubytki tynku. Postulaty dotyczące konserwacji: kapitalny remont obiektu z zachowaniem historycznych walorów architektonicznych.

Mur w zespole pałacowo-folwarcznym, Mrowiny, ul. Zamokowa 1 / Wojska Polskiego. Datowanie: XVIII/XIX w. Opis: Mur okalający park pałacowy; murowany z ciosanego i łamanego kamienia; widoczne ślady współczesnych napraw i uzupełnień. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zły stan techniczny obiektu, liczne spękania i ubytki kamienia. Postulaty dotyczące konserwacji: uzupełnienie brakujących fragmentów mury, spoinowanie pęknięć, zakaz tynkowania.

Pałac w zespole pałacowo-folwarcznym, Mrowiny, ul. Zamkowa 1. Datowanie: lata 80. XVI w., XVII/XVIII w., 1870/1871 r. Opis: W średniowieczu w Mrowinach znajdował się zamek nawodny. Być może w jego miejscu w końcu XVI wieku wzniesiono dwór, następnie powiększony w siedemnastym stuleciu. W pierwszej połowie XIX w. rezydencję w Mrowinach przekształcono w stylu klasycystycznym, a w latach 1870-1871 dokonano kolejnej jej przebudowy, tym razem neorenesansowej. Pałac murowany z cegły, tynkowany, założony na planie prostokąta, podpiwniczony, trzykondygnacyjny z mezzaninem, nakryty płaskim dachem. Bryła budynku została urozmaicona i rozczłonkowana za pomocą ryzalitów i wieży. Elewacje zabytku zachowały liczne detale architektoniczne: podziały ramowe wykonane za pomocą gzymsów oraz pilastrów i boniowanych lizen, obramowania części otworów okiennych, ozdobne płyciny, portyk kolumnowy, tralkową attykę. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Rejestr zabytków nr A / 4418 / 604 / Wł z dnia 30.11.1975 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów, detal architektoniczny i stolarka; zamurowanie części otworów, ubytki tynku, uszkodzenia ścian; ubytki przeszkleń stolarki. Postulaty dotyczące konserwacji: kapitalny remont obiektu z zachowaniem wszelkich historycznych wartości architektonicznych; remonty należy prowadzić pod nadzorem konserwatorskim.

Park pałacowy w zespole pałacowo-folwarcznym, Mrowiny, ul. Zamkowa 1 (dz. nr 524/35, 525/1, 555, 560, 562/2). Datowanie: koniec XVII w. Opis: Założenie o charakterystyce naturalistycznej; liczne gatunki drzew; zaburzona kompozycja przestrzenna (brak odpowiedniej pielęgnacji i zagospodarowania, rośliny samosiewne). Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Rejestr zabytków nr A / 4418 / 604 / Wł z dnia 30.11.1975 r. Stan zachowania: park zaniedbany o czytelnej granicy i częściowo zatartym układzie komunikacyjnym;zachowany liczny starodrzew. Postulaty dotyczące konserwacji: pielęgnacja starodrzewu, wycięcie samosiewów, uporządkowanie terenu.

Dom mieszkalny, Mrowiny, ul. Zamkowa 2. Datowanie: pocz. XX w. Opis: Trójkondygnacyjny, murowany, tynkowany budynek, złożony z dwóch, prostopadle ustawionych do siebie prostokątnych brył, nieco zróżnicowanych pod względem szerokości i wysokości.Detal ceglany (gzymsy, obramienia okien i drzwi, narożne lizeny). Dachy dwuspadowe o małym kącie nachylenia połaci. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; wymiana stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów; nieznaczne ubytki tynków. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego; uzupełnienie brakujących fragmentów tynku; zakaz docieplania elewacji.

Budynek mieszkalny I w zespole pałacowo-folwarcznym, Mrowiny, ul. Zamkowa 4a. Datowanie: XIX/XX w. Opis: Dwukondygnacyjny, murowany na kamiennym cokole, tynkowany budynek, założony na rzucie prostokąta, w ciągu zabudowy gospodarczej. Tynkowany detal w postaci gzymsów i lizen. Dach dwuspadowy kryty dachówką ceramiczną. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku; częściowo zmieniona kompozycja elewacji i detal architektoniczny, przemurowanie części otworów; wymiana większości stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego.

Spichlerz w zespole pałacowo-folwarcznym, Mrowiny, ul. Zamkowa 4a. Datowanie: ok. 1800 r. Opis: Dwukondygnacyjny, murowany, częściowo tynkowany budynek z czterokondygnacyjnym strychem. Ceglany detal (obramienia okien, drzwi i szczytów, gzymsy). W narożach ukośne przypory.Liczne nieduże otwory okienne.Dach dwuspadowy, kryty ceramiczną dachówką. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; ubytki stolarki, tynków i pokrycia dachu. Postulaty dotyczące konserwacji: kapitalny remont obiektu z zachowaniem historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego; zakaz docieplania pn.-zach. elewacji szczytowej.

Stajnia w zespole pałacowo-folwarcznym, Mrowiny, ul. Zamokowa 4a. Datowanie: koniec XIX w. Opis: Dwukondygnacyjny, murowany z kamienia budynek, pierwotnie tynkowany, przykryty dachem dwuspadowym, krytym dachówką ceramiczną. Tynkowany detal, w postaci gzymsu wieńczącego. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; znaczne ubytki tynku i pokrycia dachu. Postulaty dotyczące konserwacji: kapitalny remont budynku, z zachowaniem historycznej bryły, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego.

Stodoła w zespole pałacowo-folwarcznnym, Mrowiny, ul. Zamkowa 4a. Datowanie; koniec XIX w. Opis: Murowany z kamienia i cegły, tynkowany, jednokondygnacyjny budynek z otwartą więźbą dachową.Stodoła dwuprzejazdowa. otwory bramne zamknięte pełnołukowo, wrota dwuskrzydłowe drewniane. Tynkowany detal architektoniczny w postaci gzymsu wieńczącego. Niewielkie pionowe szczeliny wentylacyjne rozmieszczone w dwóch kondygnacjach. Dach dwuspadowy pokryty ceramiczną dachówką. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; znaczne ubytki tynku; ubytki pokrycia dachu. Postulaty dotyczące konserwacji: kapitalny remont budynku z zachowaniem historycznej bryły, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego.

Budynek mieszkalny III w zespole pałacowo-folwarcznym, Mrowiny, ul. Zamkowa 4b, 4d. Datowanie: ok. 1840 r., koniec XIX w. Opis: Dwukondygnacyjny, murowany, tynkowany budynek, na rzucie prostokąta. Detal ceglany (obramienia otworów przyziemia) i tynkowany (gzymsy).W elewacji frontowej jeden otwór wejściowy oraz pierwotne, dwa otwory bramne, z których obecnie jeden zamurowany.Otwory przyziemia z odcinkowymi zamknięciami. Dach dwuspadowy kryty dachówką ceramiczną. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku; częściowo kompozycja elewacji, przemurowanie części otworów; częściowo zachowany detal architektoniczny; wymiana stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów; znaczne ubytki tynku w tylnej elewacji. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego; wymiana i uzupełnienie tynków w tylnej elewacji.

Budynek mieszkalny II w zespole pałacowo-folwarcznym, Mrowiny, ul. Zamkowa 4c. Datowanie: ok. 1840. Opis: Dwukondygnacyjny, murowany, tynkowany budynek na rzucie prostokąta. Detal ceglany (obramienia otworów przyziemia) i tynkowany (gzymsy). Dach trójspadowy pokryty dachówką ceramiczną. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku; częściowo zmieniona kompozycja elewacji, przemurowanie otworów;częściowo zachowany detal architektoniczny; wymiana stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów; ubytki tynku. Postulaty dotyczące konserwacji: remont elewacji z zachowaniem historycznej bryły budynku, kompozycji i pozostałego detalu architektonicznego.

Obora w zespole pałacowo-folwarcznnym, Mrowiny, ul. Zamokwa 4c. Datowanie: ok. 1840 r. Opis: 1,5 kondygnacyjny, murowany, tynkowany budynek, założony na rzucie wydłużonego prostokąta w ciągu zabudowy gospodarczej. Detal tynkowany (ramowe podziały elewacji) i ceramiczny (obramienia okien i drzwi pierwszej kondygnacji).Dach dwuspadowy, kryty ceramiczną dachówką. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; znaczne ubytki tynku, pokrycia dachu i stolarki. Postulaty dotyczące konserwacji: remont kapitalny budynku z zachowaniem historycznej bryły, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego.

Stajnia II w zespole pałacowo-folwarcznnym (ob. garaże), Mrowiny, ul. Zamkowa 4d. Datowanie: koniec XIX w. Opis: 1,5-kondygnacyjny, murowany, tynkowany budynek, na rzucie wydłużonego prostokąta. Detal ceglany (obramienia okien i drzwi, gzymsy) i tynkowany (gzyms wieńczący). Otwory przyziemia z zamknięciami odcinkowymi. Dach dwuspadowy kryty dachówką ceramiczną. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego.

Budynek mieszkalny IV w zespole pałacowo-folwarcznym, Mrowiny, ul. Zamkowa 4f, 4g. Datowanie: koniec XIX w. Opis: Dwukondygnacyjny budynek z poddaszem użytkowym, murowany, nietynkowany. Detal ceramiczny (gzymsy). Dach dwuspadowy o małym kącie nachylenia połaci.Regularny układ ujednoliconych otworów okiennych. Forma ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; wymiana stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego; zakaz docieplania elewacji.

Zespół pałacowo-folwarczny z parkiem, Mrowiny, ul. Zamkowa / Wojska Polskiego. Datowanie: lata 80. XVI w., XVII/XVIII w., 1870/1871 r., lata 20. XX w. Opis: Rozległy zespół położony w pn.-wsch. części wsi, ograniczony drogami wiejskimi i linią kolejową.Centralny punkt zespołu stanowi pałac zwrócony fasadą w stronę obszernego prostokątnego podwórza folwarcznego, którego pierzeje wyznaczone z trzech stron zwartą zabudową folwarczną. W pierzei pn.-zach. pałac i staw parkowy, za nimi rozciąga park pałacowy o swobodnej kompozycji. Formy ochrony: Rejestr zabytków: A / 4418 / 604 / Wł z dnia 30.11.1975 r. (pałac), A / 4419 / 722 / Wł z dnia 17.02.1979 r. (park), Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLIII / 265 / 2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.11.2005 r. Stan zachowania: zachowana pierwotny układ budynków; budynki w większości zachowane w pierwotnej formie. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie układu budynków, zakaz przebudowy/nadbudowy; pałac i część budynków gospodarczych wymagają kapitalnego remontu; park wymaga uporządkowania i pielęgnacji.

Źródła:
Gminna Ewidencja Zabytków, Żarów 2004
Gminna Ewidencja Zabytków, Żarów 2021

Przygotował
Bogdan Mucha